Add

Add

0

एका कन्नड लेखिकेच्या व्यक्तिमत्त्वाचं अनोखं दर्शन
          साहित्याच्या क्षेत्रात योगदान देऊनही दुर्लक्षित राहिलेल्या सरस्वतीबाई राजवाडे त्यांच्या जीवनाच्या उत्तरार्धात उडुपी येथे राहत होत्या.बेंगळूर ला एका कार्यक्रमात त्यांचासत्कार होणार होता.त्या सत्कारासाठी त्यांना आणायची जबाबदारी नामवंत कन्नड लेखिका वैदेही यांच्यावर सोपवण्यात आली होती. त्या निमित्ताने सरस्वतीबार्इंशी त्यांची ओळख झाली.त्या ओळखीचं रूपांतर गाढ स्नेहात झालं. सर स्वतीबार्इंनी आपल्या जीवनाची सलग कहाणी वैदेही यांना सांगितली नाही; पण सरस्वतीबार्इंनी वेळोवेळी सांगितलेल्या आठवणींतून ती उलगडत गेली आणि वैदेही यांनी ती शब्दबद्ध केली. अशीच काही पानेया शीर्षकासह ती जीवनकहाणी मराठीत आणली आहे उमा कुलकर्णी यांनी.
विसाव्या शतकाच्या दुसऱ्या दशकात सरस्वतीबार्इंचा जन्म झाला. त्यांचे वडील हरिदास (कीर्तनकार) होते.त्यांच्या आईमध्ये आणि वडिलांमध्ये एका पिढीचं अंतर होतं. सरस्वतीच्या जन्माआधी दोनदा त्यांच्या वडिलांनी त्यांच्या आईला गर्भपात करायला लावला. सरस्वतीच्या वेळेला गर्भपात करायला नकार दिला म्हणून त्यांचे वडील त्यांच्या आईला माहेरी सोडून गेले आणि त्यांनी तिला परत नेलं नाही. सरस्वतीच्या जन्मानंतर तीन वर्षांनी त्यांचे वडील मरण पावले. बापाला खाल्लेली मुलगी म्हणून त्यांच्या आईने त्यांचा लहानपणी दुस्वास केला.
देखण्या रूपामुळे एक-दोन श्रीमंत कुटुंबांनी सरस्वतीला दत्तक घ्यायची तयारी दाखवली; पण त्यांच्या आईने नकार दिला. मोलमजुरी करून जगणाऱ्या आई-आजीबरोबर त्याही गरिबीत जीवन कंठत होत्या. त्यांच्या सौंदर्यामुळे रंगभूमीवर आणि मूक चित्रपटात काम करण्याची संधी त्यांना मिळाली. वाद्यवृंदाबरोबर गायिका म्हणून बालवयातच भारतभर प्रवासही त्यांनी केला; पण हे औटघटकेचं वैभव होतं. परत आपल्या गावी येऊन त्या दारिद्र्यात जीवन कंठू लागल्या.
पंधराव्या वर्षी एका उच्चपदस्थ अधिकारी असलेल्या बावन्नवर्षीय विधुराशी त्यांचा विवाह झाला; मात्र त्यांच्या पतीमध्ये आणि त्यांच्यामध्ये वैवाहिक संबंध निर्माण होऊ शकले नाहीत. पतीच्या नोकरीच्या निमित्ताने तंजावर, मद्रास, सिंगापूर, बेंगळूर अशी भटकंती करत असताना सरस्वतीबार्इंनी अनेक भाषा आत्मसात केल्या. अनेक स्त्री-प्रधान कथा लिहून लेखिका म्हणून मान्यता मिळवली. स्त्रियांसाठी `सुप्रभात' नावाचं मासिक चालवलं. वयाच्या अठ्ठाविसाव्या वर्षी त्या विधवा झाल्या.
त्यांच्या घरातील सरस्वतीच्या एका पुरातन मूर्तीची देऊळ बांधून त्यात प्रतिष्ठापना करावी, अशी त्यांच्या पतीची अंतिम इच्छा होती. पतीची ही इच्छा पूर्ण करण्यासाठी त्या उडुपी या पतीच्या गावी आल्या आणि तिथे देऊळ बांधून त्यांनी सरस्वतीच्या मूर्तीची त्यात प्रतिष्ठापना केली आणि मग त्यांचं सगळं जीवनच देवीमय झालं. एका कुटुंबाच्या हवाली हे देवस्थान करून त्या शेवटपर्यंत त्या कुटुंबात राहिल्या.
सरस्वतीबार्इंच्या या चरित्रातून ठळकपणे समोर येणारी बाब म्हणजे जीवनातल्या सगळ्या अनुभवांकडे साक्षी भावाने पाहण्याची त्यांची वृत्ती. कुठेही कटुता नाही, त्रागा नाही, मीपणा नाही. जाणवत राहते त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील सात्त्विकता, लीनता आणि शुचिता. त्यांच्यातील या सकारात्मकतेविषयी वैदेही लिहितात, ‘अशा जन्मजात स्वतंत्र मनोवृत्तीच्या या लेखिकेनं आयुष्यभर स्वप्नं, स्वप्नं आणि फक्त स्वप्नंच पाहिली! कुठल्याही परिाqस्थतीत त्यांनी आपला स्वप्नलोक बंद केला नाही. कदाचित त्यामुळेच त्या जीवनाच्या विप्लव प्रवाहात वाहून न जाता स्थिर उभं राहून उद्याच्या जगात जगायचं बळ राखून होत्या. अखेरपर्यंत त्यांच्यामधली मुग्धता, लहान-सहान बाबतीतला खोडकरपणा, पटकन उभं राहून इकडं-तिकडं फिरत अनुभवायचा उत्साह, कल्पक शक्ती, स्वप्नाळूपणा, विशेष ग्रहणशक्ती, घडून गेलेल्या घटना पुन्हा नजरेसमोर उभं करायची प्रतिभा अजिबात लपून राहात नव्हती.
तर अशा या लेखिकेचं हे चरित्र छोटेखानी असलं तरी बराच आशय सांगून जातं. उमातार्इंच्या रसाळ अनुवादामुळे ते वाचनीय झालं आहे.
                                                                              - अंजली पटवर्धन

अशीच काही पाने
लेखक : वैदेही
अनुवाद : उमा कुलकर्णी
पृष्ठसंख्या : 96
किंमत : 130/-
प्रकाशन : मेहता पब्लिशिंग हाऊस




Post a Comment

 
Top